Endoprotezoplastyka stawu biodrowego

Budowa i funkcje stawu biodrowego

Staw biodrowy jest stawem kulistym, w którego skład wchodzą głowa kości udowej oraz panewka stawu biodrowego. Oprócz mięśni budują go również chrząstka stawowa, obrąbek stawowy, torebka stawowa oraz więzadła: biodrowo-udowe, łonowo-udowe i kulszowo-udowe.

Główną funkcją stawu biodrowego jest łączenie miednicy z kończyną dolną. Dzięki temu możliwe jest wykonywanie podstawowych czynności dnia codziennego, takich jak chodzenie, siadanie czy wstawanie.

Dzięki pracy odpowiednich grup mięśniowych staw ten umożliwia szeroki zakres ruchów:

• Zginanie - unoszenie uda do przodu; odpowiadają za nie mięsień biodrowo-lędźwiowy, prosty uda i krawiecki.
• Prostowanie - ruch nogi do tyłu; angażuje mięsień pośladkowy wielki oraz mięśnie kulszowo-goleniowe.
• Odwodzenie - ruch nogi do boku; realizowany przez mięsień pośladkowy średni i mały.
• Przywodzenie - przybliżanie nogi do środka ciała; wymaga pracy przywodzicieli oraz mięśnia smukłego.
• Rotacja wewnętrzna - obrót uda do środka; odpowiadają za nią m.in. mięśnie pośladkowe średni i mały.
• Rotacja zewnętrzna - obrót uda na zewnątrz; angażuje m.in. mięsień pośladkowy wielki, gruszkowaty oraz zasłaniacze.

Wpływ bólu biodra na postawę ciała

Biodro stanowi ważny „łącznik” między tułowiem a nogami. Z tego powodu uszkodzenie stawu może negatywnie wpływać nie tylko na sposób chodzenia, lecz także na postawę całego ciała i ustawienie kręgosłupa. Przy bólu, ograniczeniu ruchu lub problemach z chodzeniem warto rozważyć rehabilitację ortopedyczną poprzedzoną indywidualną oceną funkcjonalną.

Najczęstsze konsekwencje bólu i ograniczenia ruchu w biodrze to:

• Zaburzenie ustawienia miednicy - jedna strona może być uniesiona wyżej lub wysunięta do przodu.
• Zaburzenia chodu - pacjent skraca fazę obciążenia chorej nogi i przechyla tułów na bok, aby odciążyć bolesny staw.
• Bóle promieniujące - dolegliwości mogą obejmować dolny odcinek pleców, pośladek lub udo i bywają mylone z problemami kręgosłupa.

Kiedy endoproteza jest konieczna?

Endoprotezoplastyka to zabieg operacyjny polegający na wymianie zniszczonego stawu na sztuczny implant. Przeprowadza się go, gdy leczenie zachowawcze, w tym leki i rehabilitacja, nie przynosi oczekiwanych efektów, a uszkodzenie stawu powoduje silny ból oraz ogranicza ruch.

Decyzja o operacji zależy przede wszystkim od jakości życia pacjenta. Zabieg jest zwykle rozważany, gdy:

• ból jest silny i występuje codziennie,
• pojawiają się problemy z ubieraniem się, chodzeniem po schodach lub snem,
• leczenie zachowawcze przestaje łagodzić dolegliwości.

Do najczęstszych wskazań do operacji należą:

• choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego - koksartroza,
• złamanie szyjki kości udowej,
• reumatoidalne zapalenie stawów,
• martwica jałowa głowy kości udowej,
• wady wrodzone biodra oraz zniszczenia pourazowe.

Pacjenci najczęściej zgłaszają:

• silny ból biodra, pośladka lub uda, utrudniający codzienne czynności,
• problemy z chodzeniem, w tym skrócenie kroku i utykanie,
• sztywność oraz ograniczenie ruchomości stawu biodrowego.

Etapy diagnostyki przedoperacyjnej

Aby ocenić zasadność zabiegu, lekarz ortopeda przeprowadza dokładną diagnostykę:

1. Wywiad i badanie fizykalne - ocena lokalizacji bólu, jego występowania, zakresu ruchu, napięcia tkanek i sposobu chodu.
2. RTG stawu biodrowego - ocena szpary stawowej, osteofitów, deformacji oraz stopnia zniszczenia stawu.
3. Rezonans magnetyczny - może zostać zlecony w celu poszerzenia diagnostyki i oceny tkanek miękkich.

Zabieg operacyjny - rodzaje implantów i możliwe ryzyko

Głównym celem operacji jest zniesienie bólu i przywrócenie ruchomości stawu. Lekarz usuwa zniszczoną głowę kości udowej, a często również panewkę, a następnie wprowadza w to miejsce sztuczną endoprotezę.

Wyróżnia się:

• Endoprotezę całkowitą - wymianie podlega zarówno głowa kości udowej, jak i panewka.
• Endoprotezę częściową - wymienia się wyłącznie głowę kości udowej.

Ze względu na sposób mocowania w kości endoprotezy dzieli się na:

• Cementowe - mocowane za pomocą specjalnego cementu chirurgicznego, często stosowane u osób starszych o słabszej strukturze kostnej.
• Bezcementowe - implant jest precyzyjnie osadzany w kości, która z czasem naturalnie w niego wrasta.

Każda operacja wiąże się z ryzykiem powikłań. Po zabiegu mogą wystąpić m.in. infekcje, zakrzepica żył głębokich czy zwichnięcie protezy, dlatego tak ważne jest przestrzeganie zaleceń pooperacyjnych.

Fizjoterapia i powrót do pełnej sprawności

Oczekując na zabieg, warto rozpocząć rehabilitację ortopedyczną przedoperacyjną. Odpowiednio dobrane ćwiczenia, zabiegi fizykalne oraz praca na tkankach miękkich pomagają utrzymać zakres ruchu, zmniejszyć ból i ograniczyć osłabienie mięśni.

Fizjoterapia pooperacyjna rozpoczyna się już w pierwszych dobach po zabiegu, jeszcze na oddziale szpitalnym. Jej uzupełnieniem - jeśli specjalista uzna to za zasadne - mogą być odpowiednio dobrane zabiegi fizykoterapeutyczne. Fizjoterapeuci uczą pionizacji, prostych ćwiczeń oddechowych i krążeniowych oraz prawidłowego chodu o kulach.

Po powrocie do domu rehabilitacja pooperacyjna skupia się na:

• wzmocnieniu mięśni pośladkowych i nóg,
• zwiększaniu ruchomości i rozluźnianiu napięć,
• mobilizacji blizny pooperacyjnej.

Przykładowe bezpieczne ćwiczenia wykonywane w pierwszych dobach po zabiegu to:

1. Ruchy stopą - w leżeniu na plecach powoli zginaj i prostuj stopy. Wykonaj około 10 powtórzeń.
2. Ślizganie piętą - przesuwaj piętę po łóżku w stronę pośladka, tylko do granicy bólu i bez przekraczania kąta 90 stopni w biodrze.
3. Napinanie pośladków - napnij mięśnie pośladkowe przez 5 sekund, a następnie powoli je rozluźnij. Powtórz około 10 razy.