Koślawe kolana – to wada kończyn dolnych.
Koślawość kolan (genu valgum) to wada kończyn dolnych charakteryzująca się ustawieniem kończyn w kształcie litery „X”. Występuje, gdy dziecko stojąc prosto ze złączonymi kolanami, nie może złączyć stóp. Wada ta częściej dotyczy dziewczynek ze względu na szerszą budowę miednicy. Koślawość obserwowana jest często u dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym oraz u dzieci szybko rosnących.
Koślawość kolan może być zauważalna już w wieku przedszkolnym, a jej główne przyczyny to:
szybki wzrost dziecka,
nadwaga i otyłość,
krzywica,
płaskostopie,
obniżone napięcie mięśniowe.
Dzieci z koślawością kolan mają charakterystyczny chwiejny i niepewny chód. Kolana często ustawiają się w przeproście, co powoduje niekorzystne obciążenie wewnętrznych krawędzi stóp i w konsekwencji sprzyja rozwojowi płaskostopia.
W leczeniu niewielkiej koślawości wystarczą często działania edukacyjne – nauka dziecka prawidłowej pozycji w staniu i siadzie oraz odpowiednio dobrane ćwiczenia korekcyjne. Wprowadzane są specjalistyczne ćwiczenia, które pomogą wrócić do prawidłowej pozycji kolan oraz stóp. Głównym celem rehabilitacji jest wzmocnienie osłabionych mięśni oraz rozciągnięcie przykurczonych mięśni i więzadeł.
Zalecenia dla dzieci z koślawością kolan:
siad skrzyżny ("po turecku"),
jazda na rowerze,
pływanie,
gimnastyka korekcyjna.
Dziecko powinno unikać:
długotrwałego stania,
długich spacerów,
ćwiczeń w rozkroku,
siadania w pozycji litery „W”,
nadwagi (w przypadku występowania konieczna jest redukcja masy ciała).
Koślawość kolan można zaobserwować już u dzieci w wieku przedszkolnym.
Szpotawość
Szpotawość kolan (genu varum) jest deformacją przeciwną, charakteryzującą się ustawieniem kończyn dolnych w kształcie litery „O”. Przy złączonych stopach kolana nie stykają się ze sobą, a odstęp między kolanami utrzymuje się powyżej 3. roku życia. Szpotawość kolan może wynikać z krzywicy, ale pojawia się również u dzieci zdrowych z nadwagą lub wcześnie rozpoczynających chodzenie. Deformacja ta powoduje skrócenie mięśni po wewnętrznej stronie kończyn dolnych oraz nadmierne rozciągnięcie po stronie zewnętrznej.
Leczenie szpotawości opiera się na odpowiednio dobranych ćwiczeniach rehabilitacyjnych, które wzmacniają mięśnie pośladkowe oraz wykonują ruchy rotacyjne na zewnątrz w stawach biodrowych. Ćwiczenia prowadzone są w pozycjach niskich (siad, leżenie), aby nie przeciążać kończyn dolnych.
Zalecenia dla dzieci ze szpotawością kolan:
unikanie długiego stania,
stosowanie wkładek ortopedycznych (z podwyższeniem od strony zewnętrznej).
Przeciwwskazane są natomiast:
stanie ze skrzyżowanymi nogami,
siad skrzyżny,
siad płotkarski,
jazda na rowerze.
Obie deformacje, zarówno koślawość, jak i szpotawość, wpływają negatywnie nie tylko na kończyny dolne, ale również na ustawienie miednicy, kręgosłupa oraz obręczy barkowej. Nieleczone wady mogą prowadzić do trwałych zmian zwyrodnieniowych stawów, znacznie zwiększając ryzyko konieczności wczesnej endoprotezoplastyki stawów kolanowych lub biodrowych.
Bardzo ważna jest wczesna diagnoza i wprowadzenie odpowiednio dobranych ćwiczeń do potrzeb dziecka zanim wada się utrwali. Wady te w późniejszym wieku znacznie zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia zmian zwyrodnieniowych stawów kończyn dolnych czego konsekwencją będzie wczesna endoprotezoplastyka stawów kolanowych lub/i biodrowych.
